Cholesterol

Chcesz wiedzieć, czym jest cholesterol?

Cholesterol jest wykorzystywany przez organizm do budowy i utrzymywania zdrowych komórek, jednak jego wysokie stężenie może zwiększyć ryzyko chorób serca.

 

Czym jest cholesterol?

Cholesterol jest woskowatą, tłustą substancją we krwi. Część cholesterolu jest wytwarzana przez organizm, głównie w wątrobie, a reszta pochodzi ze zwierzęcych produktów spożywczych, takich jak czerwone mięso, ser, masło i jajka. Cholesterol jest głównym składnikiem błon komórkowych (zewnętrznej bariery komórek) i surowcem do wytwarzania wielu hormonów i witamin. W związku z tym cholesterol jest niezbędny dla życia i zdrowia. Jako substancja tłusta cholesterol nie miesza się dobrze z wodą. Nie może więc swobodnie unosić się we krwi i musi być „zapakowany” w określone białka. Białka te zwane są lipoproteinami, a najbardziej znane z nich to lipoproteiny o niskiej gęstości (LDL) i lipoproteiny o wysokiej gęstości (HDL).

Cholesterol LDL

Cholesterol LDL jest bardzo ważną lipoproteiną odpowiedzialną za rozprowadzanie cholesterolu po organizmie. Większość ludzi ma jednak za wysokie stężenie cholesterolu LDL, który często gromadzi się w ścianach naczyń krwionośnych. Zostaje tam zatrzymany i zmodyfikowany: w ten sposób powstaje tzw. „blaszka miażdżycowa”. Blaszki te mogą się rozwijać w każdym naczyniu krwionośnym w organizmie, również w sercu, nogach i mózgu. Im więcej cholesterolu zatrzymuje się w blaszce, tym bardziej ona rośnie. Kiedy jest na tyle duża, że może częściowo zablokować przepływ krwi w naczyniach wieńcowych, może spowodować objawy takie jak dusznica bolesna (dyskomfort w klatce piersiowej) podczas wysiłku fizycznego. Całkowite zablokowanie tętnicy dostarczającej krew do serca prowadzi do zawału serca, pierwszej przyczyny śmierci w świecie zachodnim.

Przy bardzo wysokim stężeniu cholesterolu LDL (> 190 mg/dl; > 5 mmol/l) powinno się przeprowadzić dalsze rozpoznanie, ponieważ może to oznaczać hipercholesterolemię rodzinną (patrz poniżej). Zmiany stylu życia mogą spowodować zmniejszenie poziomu LDL o około 10-15%. Jeśli to nie wystarczy do osiągnięcia wartości docelowych, można dodać leki, takie jak statyny, ezetymib lub inhibitory PCSK9 (patrz rozdział dotyczący leków).

Cholesterol HDL

Cholesterol HDL był zwykle nazywany „dobrym cholesterolem”, ponieważ jego wysokie stężenie wiązało się z mniejszym występowaniem chorób sercowo-naczyniowych. Jednak w ostatnich latach ten pogląd się zmienił. Same wartości cholesterolu HDL nie mówią nic o jego jakości, której nie da się zmierzyć poprzez zwykłe badania laboratoryjne. Ponadto badania nie wykazały, jakoby leki zwiększające poziom HDL prowadziły do zmniejszenia zachorowalności na choroby serca. Dlatego nie należy przeprowadzać analizy ryzyka na podstawie poziomu cholesterolu HDL, ani stosować „współczynników” sugerujących, że wysoki poziom HDL może równoważyć wysoki poziom LDL.

Lipoproteina(a) (Lp(a))

Lp(a) to kolejna lipoproteina, która obecnie nadal nie jest powszechnie znana i mierzona, chociaż stanowi istotny czynnik ryzyka chorób serca. Poziom Lp(a) podawany jest w mg/dl (pożądany poziom to <30 mg/dl) lub mmol/l (pożądany poziom to <75 mmol/l). O wartości Lp(a) decydują geny i nie zmienia się ona zbytnio w ciągu całego życia. Dlatego zazwyczaj wystarczy zmierzyć ją tylko raz w życiu. Obecnie istnieje niewiele sposobów leczenia służących obniżeniu poziomu Lp(a); są to: 1) inhibitory PCSK-9: przeciwciała obniżające poziom cholesterolu LDL, które obniżają również stężenie Lp(a) o około 30%; 2) afereza: forma dializy służąca do usuwania Lp(a) z organizmu. Leczenie może być konieczne, jeśli mimo niskiego poziomu cholesterolu LDL u pacjenta nadal występują incydenty kardiologiczne, takie jak zawał serca, wszczepienie stentu czy wszczepienie by-passów. Możliwości leczenia muszą zostać ocenione przez specjalistyczną poradnię lipidową.

Trójglicerydy

Trójglicerydy są najbardziej powszechną formą lipidów w organizmie, wykorzystywaną głównie do magazynowania lipidów. Wykazano zależność między wysokim poziomem trójglicerydów a chorobami serca i czynnikami związanymi ze stylem życia, takimi jak cukrzyca, nadwaga i otyłość, spożywanie alkoholu oraz siedzący tryb życia. Stężenie trójglicerydów jest dodatkową informacją dotyczącą twojego ryzyka. Leczenie koncentruje się na zmianie stylu życia, między innymi kontrolowaniu cukrzycy, uprawianiu sportu, zmniejszeniu spożycia alkoholu i optymalizacji odżywiania, w tym stosowaniu diety bogatej w kwasy tłuszczowe omega-3. Do leków redukujących poziom trójglicerydów należą fibraty. Mogą one być konieczne, jeśli mimo zmiany stylu życia nadal występują poważne choroby serca, niski poziom cholesterolu LDL i podwyższony poziomu trójglicerydów.

Hipercholesterolemia rodzinna (FH)

Czym jest hipercholesterolemia rodzinna?

Hipercholesterolemia rodzinna (FH) jest jedną z najczęstszych chorób genetycznych charakteryzujących się bardzo wysokim stężeniem cholesterolu, zwłaszcza cholesterolu LDL. Prowadzi do poważnych chorób serca u młodych ludzi. Mutacja genu jednego z białek biorących udział w transporcie cholesterolu LDL do wątroby powoduje bardzo wysoki poziom cholesterolu LDL we krwi.

Dzisiaj wiemy, że hipercholesterolemia rodzinna jest bardziej powszechna niż się kiedyś wydawało, ponieważ cierpi na nią około 1 na 200 do 1 na 300 osób. Hipercholesterolemia rodzinna jest dziedziczona w sposób „autosomalny dominujący”, co oznacza, że choroba występuje nawet w przypadku uszkodzenia tylko jednego genu. Jeżeli jedno z rodziców jest chore, dzieci mają 50% szans na odziedziczenie genu i choroby.

Osoby dotknięte tą chorobą mają bardzo wysokie stężenie cholesterolu LDL od 190 mg/dl (5 mmol/l) do 400 mg/dl (10 mmol/l) i w młodym wieku cierpią na choroby serca, zawały serca i udary mózgu. Osoby z hipercholesterolemią rodzinną zwykle zapadają na choroby serca już po czterdziestym roku życia z powodu utrzymującego się przez całe życie wysokiego stężenia cholesterolu LDL. Jako choroba genetyczna, FH występuje w rodzinie. Jeśli więc w rodzinie wystąpiła choroba serca w młodym wieku (<55 lat u mężczyzn, <60 lat u kobiet) i/lub ktoś z rodziny ma stężenie cholesterolu LDL> 190 mg/dl, należy podejrzewać hipercholesterolemię dziedziczną. Innym objawem mogą być żółte złogi cholesterolu w skórze – tzw. kępki żółte, żółtaki – widoczne w różnych miejscach, na przykład wokół powiek, żółtawy pierścień wokół tęczówki oka i/lub w żółtaki ścięgien dłoni i łokci, a częściej żółtaki ścięgna Achillesa i innych ścięgien stóp.

Czy choruję na hipercholesterolemię rodzinną?

Badanie genetyczne może potwierdzić obecność hipercholesterolemii rodzinnej, jednak diagnozę można postawić nawet bez badań genetycznych.

Jeśli masz wysokie stężenie cholesterolu (LDL-C>190 mg/dl równa się >5 mmol/l) lub złogi cholesterolu w skórze, oczach lub ścięgnach, jeśli w twojej rodzinie występuje wysoki poziom cholesterolu LDL (LDL-C>190 mg/dl równa się >5 mmol/l) i jeśli ty lub ktoś z rodziny miał zawał serca, udar mózgu, operację wszczepienia by-passów lub stentów wieńcowych przed 55-60 rokiem życia, powinieneś skonsultować się z kardiologiem specjalizującym się w leczeniu zaburzeń lipidowych, endokrynologiem lub poradnią lipidową w szpitalu.

Leczenie

Po zdiagnozowaniu w rodzinie hipercholesterolemii rodzinnej należy poinformować wszystkich członków rodziny i przeprowadzić u nich badania. Osoby, które odziedziczyły gen FH, mają na wysokie ryzyko wystąpienia chorób serca, dlatego należy natychmiast wprowadzić zmiany stylu życia i rozpocząć leczenie w celu obniżenia poziomu lipidów, nawet w młodym wieku! Wczesne wykrycie i leczenie pozwala opóźnić wystąpienie chorób serca o dziesięciolecia. U pacjentów z FH bez chorób sercowo-naczyniowych stężenie cholesterolu LDL powinno być niższe niż 100 mg/dl (2,5 mmol/l), a u pacjentów z FH i chorobą sercowo-naczyniową należy go obniżyć jeszcze bardziej, do stężenia poniżej 70 mg/dl (1,8 mmol/l).

Zmiany stylu życia, które należy wprowadzić od razu, obejmują dietę zdrową dla serca, regularne ćwiczenia fizyczne i niepalenie tytoniu w żadnej postaci. Ponieważ zmiany stylu życia zwykle pozwalają obniżyć stężenie cholesterolu LDL-C tylko o około 10-15%, konieczne jest dodatkowe leczenie obniżające stężenie lipidów (zazwyczaj statynami). Trzeba jednak jeszcze raz podkreślić, że wczesne rozpoznanie i leczenie są kluczem do zapobiegania niepotrzebnym i przedwczesnym zawałom serca, które mają dramatyczny wpływ na życie młodych ludzi.

 

ESC
EAPC
ACCA
ACNAP